۲۷ شهریور ۱۳۹۸

توهم قیمتی

نویسنده: دکتر حمیدرضا مقصودی
3439 بار بازدید
وزیر اسبق صمت به دنبال حذف برچسب قیمت از روی کالاها بود و در بعضی از موارد نیز همین کار را کرد. یا وزیر سابق راه و شهرسازی که نظام قیمت‌گذاری دستوری را از بلیط هواپیما و قطار حذف کرد و این کالاها را به راحتی به کالای لوکس تبدیل کرد. یعنی کالایی که تنها عده‌ای خاص می‌توانند آن را خریداری کنند. و به طور خاص در مورد قطار که وسیله‌ای برای حمل و نقل قشر متوسط و ضعیف بوده است این موضوع بسیار تعجب برانگیز است.

آیا مردم تصور دقیقی از قیمت‌ها دارند؟ آیا مردم تصور دقیقی از وضعیت گذشته، حال و آینده قیمت‌ها دارند و این‌که آیا تصمیمات مردم در انتخاب کالاها مبتنی بر ادراک درستی از روند قیمت‌هاست؟

این مسئله ای است که در مباحثی با عنوان #توهم_قیمتی و همچنین #توهم_دستمزدی بررسی می‌شود.

نئوکلاسیک‌ها به شدت تمایل دارند با طرح دعاوی چون عقلانیت اثباتی، مردم را عواملی عقلانی بدانند. یعنی عناصری که تصمیم‌گیری آن‌ها کاملا صحیح و مبتنی بر ادراک صحیح و انتظارات عقلانی از محیط پیرامونی است. لذا این‌که بتوان مردم را در نظام انتخابشان به‌طور مداوم فریب داد و ار اشتباهاتشان سوء استفاده کرد امری غیر ممکن است. مردم نهایتا پس از یک‌بار اشتباه، متوجه می‌شوند و خطای خود را اصلاح می‌کنند. حال آن که مکاتب رقیب این مسئله را نمی‌‌پذیرند و به دلایل متعدد اعم از دلایل نهادی، فرهنگی و اجتماعی و حتی استعداد و تحصیلات و ...، توهم در نظام تصمیم را امری مداوم می‌دانند که چندان هم قابل اصلاح نیست.

آن‌چه در کلیپ فوق دیده شد، نشانی از توهمات قیمتی تکراری است که در میان مردم همۀ دنیا از جمله ایرانی‌ها رایج است و این توهم تا حدی است که حراچ‌گر والراسی می‌تواند تا سه برابر قیمت را در یک کالای نه چندان ضروری بر آن‌ها تحمیل کند. البته این قابل آزمون است و به نظر می‌رسد در کالاهای تجملی و حتی ضروری نیز وضعیت به همین منوال است. چنان‌چه حراج‌های کالاهای لوکس در شمال شهرها گاه و بیگاه و به صراحت مردمی را نشان می‌دهد که تحت القائاتی چون مصرف انگشت‌نما، تبلیغات کاذب، شأن‌سازی‌های کاذب اجتماعی و ... یک تابلو ساده را با چندده یا حتی چندصد برابر قیمت رایج در بازار خریداری می‌کنند. و البته نئوکلاسیک‌ها و به طور افراطی‌تر نئولیبرال‌ها یا لیبرتانین‌ها از آن‌جایی که حاضر نیستند از توهم عقلانیت اثباتی خود کوتاه بیایند، همین قیمت‌های القائی پرفریب را قیمت اصیل بازار می‌دانند و دولت‌ها را مجبور می‌کنند از تعیین قیمت‌ها و زدن برچسب قیمت و همچنین ایجاد سازمان‌هایی چون حمایت از مصرف‌کننده و تولیدکننده خودداری کنند. این‌ها در عوض، همین قیمت‌ها را عادلانه تصویر می‌کنند.

در ایران نیز گاه‌گاه از این نداها شنیده می‌شود. چنان‌چه وزیر اسبق صمت به دنبال حذف برچسب قیمت از روی کالاها بود و در بعضی از موارد نیز همین کار را کرد. یا وزیر سابق راه و شهرسازی که نظام قیمت‌گذاری دستوری را از بلیط هواپیما و قطار حذف کرد و این کالاها را به راحتی به کالای لوکس تبدیل کرد. یعنی کالایی که تنها عده‌ای خاص می‌توانند آن را خریداری کنند. و به طور خاص در مورد قطار که وسیله‌ای برای حمل و نقل قشر متوسط و ضعیف بوده است این موضوع بسیار تعجب برانگیز است.

لذا جالب این‌جاست که مدعیان عدم توهم قیمتی، خود از این توهم استفاده می‌کنند و نظام قیمت‌ها را به نفع جامعه سرمایه‌دار و متمول تغییر می‌دهند.

یادداشت هفته

افسانه علم اقتصاد

افسانه علم اقتصاد

اگر علم را به‌معنای کشف واقع بما هو واقع در نظر بگیریم، هیچ‌کدام از مکاتب اقتصادی چه لیبرالیسم و چه سوسیالیسم و چه غیر آن‌ها، نمی‌تواند ادعای علمی‌بودن داشته باشد چرا که همۀ اندیشه‌های سکولار غربی و شرقی، مبتنی‌بر نظریاتی هستند که برگرفته از باورها و تعلقات و حدس و گمان‌های نظریه‌پردازان هستند...