۱۶ تیر ۱۴۰۰

شکست راهبرد «برونزایی» در دولت روحانی و لزوم اتخاذ راهبرد «درونزای برونگرا» در دولت جدید

300 بار بازدید
مسیر ترانزیتی شرق به غرب و اتصال چین به اروپا و مسیر ترانزیتی شمال به جنوب و اتصال بازار هند به اوراسیا و اتصال روس‌ها به آب‌های آزاد بهترین فرصت دولت جدید است. در این مسیر ترانزیتی هندی‌ها در چابهار سرمایه‌گذاری کردند و روس‌ها نیز احداث ۱۰۰ کیلومتر راه‌آهن که نیاز این مسیر است را تقبل کرده‌اند.

دکتر علی سعیدی، استادیار دانشگاه قم طی گفت‌وگویی در خصوص دو مؤلفه اساسی اقتصاد مقاومتی و وضعیت امروز کشور اظهار داشتند: درون‌گرایی و برون‌زایی از ویژگی‌های بارز اقتصاد مقاومتی است. بر این اساس باید به ظرفیت درون کشور تکیه کرد و درعین‌حال با دنیا تعامل داشته باشیم. اما این تعامل محدود به کشورهای غربی نمی‌شود و باید از ظرفیت تمامی کشورهای دنیا استفاده کرد. به علاوه در اقتصاد مقاومتی درون‌زایی و برون‌گرایی باید در کنار یکدیگر دیده شوند. اما متأسفانه دولت به دنبال برون‌زا کردن اقتصاد بود تا با تکیه بر عوامل بیرونی بتواند حرکتی را در اقتصاد ایجاد کند. این رویکرد به مذاکرات هسته‌ای منجر شد تا حرکتی را در اقتصاد ایجاد کند و تمام توان و تلاش دولت این بود که موانع بیرونی اقتصاد را حل کند و این باعث شد که بسیاری از فرصت‌ها و ظرفیت‌ها را از دست بدهیم. همچنین بر غفلت در استفاده از ظرفیت‌های درون کشور، از فضای تعاملات بین‌المللی هم استفاده نشد درصورتی‌که استفاده از این ظرفیت‌ها می‌توانست منجر به توسعه در کشور شود، و در نهایت دستاوردی هم از مذاکرات حاصل نشد.

در دهه ۸۰ اقتصاد کشورحرکت به سمت جهش اقتصادی را آغاز کرد. اگر شیب افزایش تولید ناخالص داخلی را با کشورهایی مثل چین، هند و کره که دوره جهش خود را پشت سر گذاشتند مقایسه کنیم، ملاحظه خواهید کرد که ما هم می‌توانستیم چنین شیبی را در اقتصاد کشور شاهد باشیم. اگر ما با همان شیبی که در دهه ۸۰ حرکت می‌کردیم و در دهه ۱۳۹۰ با همان سرعت اقتصاد خود را رشد می‌دادیم باید تولید ناخالص داخلی به‌جای ۴۲۰ میلیارد دلار به ۱۲۰۰ میلیارد دلار می‌رسید و با آن حجم اقتصادی در رتبه ۱۲ دنیا قرار می‌گرفتیم.

این جهش و آمار واقعی بوده و به‌صورت عینی شاهد جهش اقتصادی بودیم و اگر همان رویه ادامه پیدا می‌کرد از جایگاه هجدهم در سال ۱۳۹۱ به جایگاه دوازدهم ارتقا پیدا می‌کردیم. اما متأسفانه با توجه به تصمیمات اتخاذ شده رتبه ۱۸ را نیز از دست دادیم. در حال حاضر اقتصاد کشور نسبت به سال ۱۳۹۱ یک‌سوم کوچک‌تر شده است، دولت یازدهم اقتصاد ۶۰۰ میلیارد دلاری را تحویل گرفته و اکنون آن را به ۴۲۰ میلیارد دلار رسانده است و به‌واسطه نگاه برون‌زا بودنِ، رشدی را شاهد نبودیم؛ چون از عوامل درونی غفلت کردیم.

در دهه ۸۰ جهش اقتصادی را آغاز کردیم و در تلاش بودیم وارد رقابت با اقتصادهای برتر دنیا شویم؛ فضای دنیا رقابتی است و فراموش نکنیم که این فضا به هیچ وجه بر اساس عدالت نیست. قدرت، سیاست و سلطه فرهنگی عوامل مؤثری هستند که معادلات را برهم می‌زنند، به‌محض این‌که در دنیا حرفی برای گفتن داشته باشیم رقبا احساس خطر می‌کنند و به هر نحوی جلوی عرض‌اندام کردن در جهان را خواهند گرفت. آنها طی ۲۰ سال اخیر به خاطر صنعت هسته‌ای ما را تحریم کردند. حتی اگر در صنعت خودروسازی خودروهای باکیفیت و هوشمند تولید و عرضه می‌کردیم سرنوشتی مانند صنعت هسته‌ای در دنیا پیدا می‌کرد.

امروز با اتکا به نخبگان داخلی بدون نیاز به متخصصان خارجی در استخراج نفت خودکفا شده‌ایم. فراموش نکنیم اگر در حوزه‌های دیگر سطح بالایی داشته باشیم؛ اعتمادبه‌نفس و خودباوری ایجادشده و به سایر بخش‌ها سرایت خواهد کرد. طراحی راکتور آب‌سنگین اراک نمونه‌ای از این خودباوری بود که باید گسترش می‌یافت و در صنایعی مانند خودروسازی سرایت می‌کرد تا اعتمادبه‌نفس پیدا کنیم.

وقتی در صنعتی رشد پیدا کنیم دنیا به خود اجازه نمی‌دهد ما را تحریم کند. در دهه ۹۰ باید نحوه مقابله دشمن را به رسمیت می‌شناختیم و تمامی برنامه‌های خود را با پیش‌فرض تحریم تنظیم می‌کردیم چراکه امروزه برخی از کشورها دعوای تمدنی با جمهوری اسلامی ایران دارند و قطعاً نمی‌گذارند به پیشرفت‌ها ادامه دهیم بلکه تلاش دارند با تحریم مانع کار شوند.

اگر به تاریخچه کشورهای پیشرفته نگاه کنیم می‌بینیم در برهه‌ای کشورهای عقب‌افتاده‌ای بودند که هنگام ورود به بازارهای جهانی اقتصادهای برتر دنیا با انواع سیاست‌های اقتصادی، سیاسی و نظامی اجازه نمی‌دادند بازارهای هدف خود را داشته باشند یک دهه طلایی را در اقتصاد کشور از دست دادیم. در حقیقت فرسایشی شدن مذاکرات همه چیز را قفل کرد و طولانی شدن جنگ اقتصادی انگیزه و توان را کاهش داده است و درعین‌حال جمعیت جوان کشور هر روز پیرتر می‌شوند و عملاً جهش اقتصادی بدون داشتن نیروی جوان ممکن نخواهد بود.

مهم‌ترین کاری که در دولت جدید باید انجام شود بازنگری در اقتصاد و تغییر دیدگاه نسبت به ظرفیت داخلی است؛ باید به نیروهای جوان، پتانسیل و فرصت‌ها توجه کنیم و از فرصت‌های جدیدی که در عرصه بین‌الملل برای ما ایجاد می‌شود نهایت استفاده را داشته باشیم تا تولید ملی را جهش دهیم. همچنین باید علاوه بر درون‌زایی به برون‌گرایی نیز توجه داشته باشیم و این یکی از اصول اقتصاد مقاومتی است که برون‌گرایی با طراحی چرخه‌های خارجی تجارت ممکن خواهد بود.

به عنوان نمونه در دهه ۸۰ مسیر ترانزیتی شرق به غرب و شمال به جنوب مطرح شد که مسیر غرب به شرق کشورهای ژاپن، هند، کره و چین را به هم متصل خواهد کرد و در حال حاضر این کشورها مهم‌ترین شرکای تجاری جمهوری اسلامی هستند و مهم‌ترین اقدام نیز تکمیل این مسیر است. در مسیر شرق به غرب، چین به اروپای شرقی یا غرب متصل خواهد شد و پازل گمشده این مسیر، ایران است. برای همین منظور در سال ۹۴ رئیس‌جمهور چین برای تکمیل این پازل به ایران آمد اما از این امر استقبال نشد. ارتباط با شرق نیز باید هوشمندانه باشد و نباید در قبال نفت خام کالاهای بی‌کیفیت و مصرفی چینی را وارد کشور کنیم بلکه باید کالاها و مواد اولیه موردنیاز صنعت را وارد کشور کنیم تا در جهت تقویت تولید ملی از آن استفاده کنیم.

ایران عضو پیمان اوراسیا شده اما در این سال‌ها دولت تمایلی به استفاده از مزایای آن نداشته است، کشورهای اوراسیا به کالاهای ما نیاز دارند و درعین‌حال طی این سال‌ها صادرات به این کشورها را فراموش کرده‌ایم درصورتی‌که می‌توانیم از این پیمان بین‌المللی استفاده کنیم. مسیر ترانزیتی شمال به جنوب باعث اتصال بازار هند به اوراسیا خواهد شد. هندی‌ها در چابهار سرمایه‌گذاری کردند و تلاش دارند محصولات خود را به بازارهای اوراسیا برسانند، در این مسیر ترانزیتی احداث ۱۰۰ کیلومتر راه‌آهن نیاز است که حتی روسیه احداث آن را نیز تقبل کرده است تا به آب‌های آزاد دنیا متصل شود اما ما از این فرصت استفاده نکردیم. فراموش نکنیم که تعامل اقتصاد هند و روسیه می‌تواند به نفع ایران باشد. همچنین باید توجه داشت که درون‌زایی و برون‌گرایی در کنار هم می‌تواند موجب رشد و جهش اقتصادی کشور شود.

یادداشت هفته

رفتن امام صادقی‌ها به دولت؛ انحصارزایی یا انحصارزدایی؟

رفتن امام صادقی‌ها به دولت؛ انحصارزایی یا انحصارزدایی؟

تربیت‌یافتگان و مریدان فریدمنی مکتب نیاوران که از انتهای دهه ۱۳۶۰، مناصب اقتصادی کشور را چهارقبضه کرده‌اند چندی است نگران شده‌اند. همین‌ها در دو دهه گذشته صدها نفر از شاگردانشان را به خارج فرستاده‌اند با این خیال خوش که به محض بازگشت در مشاغل و مناصبی که در اختیار داشته‌اند جایگزین کنند. این مکتب نیز گام دومی را برای خود طراحی کرده بود. فرش‌های قرمز در پاویون فرودگاه‌ها پهن شده بودند، نهادها و ساختارهایشان آماده شده بودند برای جذب حداکثری گام دومی‌هایشان.