۲۴ مرداد ۱۴۰۰

افزایش تولید؛ حلال همه مشکلات کشور

179 بار بازدید
امروز مشکل اصلی اقتصاد کشور، وجود ساختارهای غیرمولد پولی و مالی است. ساختارهایی که عامل تجمیع ثروت، تصاحب نقدینگی و تداول ثروت بین اغنیا شده‌اند. ساختارهایی چون نظام بانکی خصوصی، بازار سرمایه، بازار سکه و بازار دلار و ارزهای خارجی که مردم را تشویق می‌کنند که فعالیت‌های مولد را رها کنند.

این جمله را آقای رئیسی در روز تنفیذ فرمودند:

«امروز با تورم بیش از 44 درصد، رشد نقدینگی 680 درصدی، 3 برابر شدن بدهی‌های دولت از سال 94 و کسری بودجه 450 هزار میلیاردی مواجه هستیم و شرایط اقتصادی مردم را در وضعیت مناسبی نمی‌بینیم».

و همین جمله من را نگران کرد. لازم است به آقای رئیسی تذکر دهم که رویکردی که این موارد را به عنوان مشکل اصلی و اولویت اول بر می‌شمارد، رویکرد انقلابی به مسئله اقتصاد نیست. این رویکرد، همان رویکرد مکتب شیکاگو است که متأسفانه در میان مشاوران اقتصادی ایشان هم پررنگ است. برای این که مسئله واضح تر شود اجازه دهید از زبان چند رویکرد دیگر نیز مشکلات اقتصادی جامعه امروز را معرفی کنم.

«امروز با رکود بسیار شدید و با بیکاری دو رقمی گسترده مواجه هستیم. رکودی که اگر درمان نشود ما را وارد دوره تنگنای بسیار شدیدتر از امروز می‌کند. این رکود ناشی از عدم آزادسازی منابع در نظام تولیدی کشور است. عاملی که باعث شده است در ۸ سال گذشته، اقتصاد کشور تا ۲۵ درصد کوچکتر شود».

«امروز با شکاف شدید بین فقرا و اغنیا مواجه هستیم. ضریب جینی کشور در ۸ سال گذشته از ۳۶ صدم به ۴۳ صدم رسیده و این طلیعه یک بحران عدالت را نشان می‌دهد. نابرابری شدید، فقر مطلق را در کشور افزایش داده است، تا جایی که برخی از آمار می‌گوید بیش از بیست میلیون خانوار زیر خط فقر قرار گرفته‌اند».

«امروز با افت تولید و کاهش شدید ارزش پول ملی مواجه شده‌ایم. این دو عامل کاملا به هم وابسته هستند. افزایش تولید است که می‌تواند ارزش پول ملی را بالا ببرد و کشور را از تنگنای شدید رها کند. حلال همه مشکلات، تولید است».

«امروز مسئله اصلی اقتصاد کشور، بحران عدم اعتماد به ساختارهای اقتصادی کشور و کاهش شدید سرمایه اجتماعی است. بحرانی که در نتیجه وجود مفاسد اقتصادی و نیز احساس شدید وجود فساد مردم را نسبت به کنش‌های اقتصادی کشور بدبین کرده و آن‌ها را وادار ساخته است به فعالیت‌های غیرمولد روی آورند».

«امروز مشکل اصلی اقتصاد کشور، وجود ساختارهای غیرمولد پولی و مالی است. ساختارهایی که عامل تجمیع ثروت، تصاحب نقدینگی و تداول ثروت بین اغنیا شده‌اند. ساختارهایی چون نظام بانکی خصوصی، بازار سرمایه، بازار سکه و بازار دلار و ارزهای خارجی که حتی مردم عادی را تشویق می‌کنند که فعالیت‌های مولد را رها کنند و اموال خود را در فعالیت‌های سفته‌بازانه قرار دهند».

برای اهل فن واضح است که رویکردهای مختلف اقتصادی، طرح مسئله متفاوتی دارند و متغیرهای اقتصاد را مبتنی بر اندیشۀ خود تحلیل می‌کنند و بهبود برخی از متغیرها را بر دیگر متغیرها اولویت می‌دهند. کما اینکه بعضی از رویکردها در شرایط فعلی اقتصاد ایران، ناظر به تصویر خود از اقتصاد پیشنهاد انبساطی و بعضی انقباضی می‌دهند. برخی سیاست‌های پولی و برخی مالی و درآمدی را پیشنهاد می‌کنند.

مکتب پول‌گرای حاکم بر اقتصاد کشور که از قرار در دستگاه مشاوران آقای رئیسی هم نفوذ گسترده‌ای دارد، مسئله اصلی را تورم نه کمبود، نقدینگی نه بیکاری، کسری بودجه دولت نه کاهش قدرت خرید مردم می‌داند. لذا در پی این مشکلات، راهکاری که ارائه می‌کند چیزی نیست جز مجموعه‌ای از راهکارهای تعدیلی.

از همین روست که آقای رئیسی در چند جمله بعد کسری بودجه، ثبات بازار سرمایه و بورس، کنترل تورم و گرانی‌ها، آب و برق و کرونا را از جمله مسائل فوری و ضروری می‌داند که دولت با آن مواجه است.

این تفکر طبعا راهکارهای زیر را ارائه می‌کند:

1. کاهش سطح عمومی دستمزدها

۲. کاهش اندازه دولت

۳. کاهش تسهیلات بانکی

۴.افزایش نرخ بهره بانکی

۵. افزایش فروش اوراق بدهی و تقوبت بازار سرمایه

و ...

این تفکر، در شرایط فعلی به جای تحرک اقتصاد برای فرار از رکود، شعار ثبات (بخوانید تعدیل) می‌دهد. به جای مبارزه با تحریم‌ها و خنثی‌سازی آن‌ها، شعار شفافیت (بخوانید امضای مقاوله‌نامه‌هایی چون فتف) می‌دهد. به‌جای رویکرد جهادی (که عین عقلانیت انقلابی است)، شعار عقلانیت اقتصادی (بخوانید تعادل و تعامل) می‌دهد.

و این راهکارها و شعارها همان‌هایی است که بیکاری را در چنین شرایطی گسترده‌تر می‌کند و رکود را تعمیق می‌کند.

همه این‌ها را مقایسه کنید با صورت‌بندی رهبری در موضوع اقتصاد در همین جلسه تنفیذ:

رهبر انقلاب خاطر نشان کردند: بدون تردید با این ظرفیت‌ها می‌توان بر مشکلات غلبه کرد به شرطی که خوب شناخته و سپس با تلاش خستگی‌ناپذیر و شبانه‌روزی به کار گرفته شوند.

حضرت آیت‌الله خامنه‌ای یکی دیگر از جنبه‌های مردمی بودن را مبارزه بی‌امان با فساد و مفسد برشمردند و افزودند: آقای رئیسی در مسئولیت قبلی، مبارزه با فساد را شروع کرد و اقدامات خوبی انجام داد اما اصل قضیه و بسترها و زمینه‌های فساد در قوه مجریه است که باید با آن به‌طور جدی مبارزه کرد.

ایشان فرارهای مالیاتی، انحصارهای بی‌دلیل، فعالیت‌های ناسالم سوداگرانه و سوء استفاده از ارز ترجیحی را نمونه‌هایی از موارد فساد برشمردند که باید با آنها با برنامه و پیگیری، مقابله کرد.

حضرت آیت‌الله خامنه‌ای حل مشکلات اقتصادی را نیازمند برنامه و حرکت براساس برنامه کلی طراحی شده دانستند و گفتند: با کارهای روزمره و اقدامات پیش‌بینی‌نشده نمی‌توان مشکلات را حل کرد ضمن آنکه همه بدانند حل مشکلات اقتصادی زمان‌بر است و مسئولان باید همه تلاش خود را به کار گیرند تا این زمان هر چه ممکن است کوتاه‌تر شود.

و نهایتا پالایشی که رهبری از گفتمان آقای رئیسی کردند و نقاطی را که رهبری بر آن تاکید کردند و صحیح دانستند:

خوشبختانه در بیانات رئیس‌جمهور محترم، جناب آقای رئیسی، در تبلیغات انتخابات و غیره، تکیه بر روی ارزشهای اساسی انقلاب، مکرّر انجام گرفت -ایشان بر ارزش عدالت، مبارزه‌ی با فساد و امثال اینها تکیه کردند- این مسیر درستی است؛ توصیه‌ی مؤکّد ما این است که همین مسیر را دنبال کنند، که خب حالا هم در بیاناتشان بر روی این [ارزشها] تأکید کردند. آن مسیری که کشور را، ملّت را به حقوق اساسیِ خودش میرساند، کشور را در جایگاه اساسیِ خود قرار میدهد، همین تمسّک به ارزشهای اساسی انقلاب است. این ارزشها هم چیزهای ندانسته و موهومی نیست؛ در بیانات امام که ملاحظه کنید، [می‌بینید] کاملاً واضح و روشن و جزو بیّنات فرمایشات امام (رضوان الله علیه) است؛ اینها را باید ملاک قرار بدهند و دنبال بکنند. و نفْس پیگیری این اهداف موجب این میشود که مردم هم همّت کنند و وارد میدان بشوند و مسائل را دنبال کنند.

پس به ما اجازه بدهید که راجع به تیم مشاوران اقتصادی آقای رئیسی نگران باشیم. و البته به دلیل حق طلبی ایشان، به شدت امیدواریم که به سرعت آقای رئیسی بتوانند از حجاب این تفکر ناصواب در عرصه اقتصادی رها شوند.

یادداشت هفته

رفتن امام صادقی‌ها به دولت؛ انحصارزایی یا انحصارزدایی؟

رفتن امام صادقی‌ها به دولت؛ انحصارزایی یا انحصارزدایی؟

تربیت‌یافتگان و مریدان فریدمنی مکتب نیاوران که از انتهای دهه ۱۳۶۰، مناصب اقتصادی کشور را چهارقبضه کرده‌اند چندی است نگران شده‌اند. همین‌ها در دو دهه گذشته صدها نفر از شاگردانشان را به خارج فرستاده‌اند با این خیال خوش که به محض بازگشت در مشاغل و مناصبی که در اختیار داشته‌اند جایگزین کنند. این مکتب نیز گام دومی را برای خود طراحی کرده بود. فرش‌های قرمز در پاویون فرودگاه‌ها پهن شده بودند، نهادها و ساختارهایشان آماده شده بودند برای جذب حداکثری گام دومی‌هایشان.